Van contract naar portefeuille: bouwen aan robuuste pensioenbeleggingen
In de blogreeks ‘portefeuilleconstructie in een nieuwe werkelijkheid’ nemen wij besturen stap voor stap mee in deze volgende fase in het nieuwe pensioenstelsel. We kijken onder de motorkap van de beleggingsportefeuille en laten zien hoe pensioenfondsen kunnen bouwen aan een portefeuille die niet alleen past bij de gekozen lifecycle, maar ook robuust blijft wanneer de werkelijkheid anders uitpakt dan verwacht.
Verschuiving van contract naar beleggingsportefeuille
De afgelopen jaren lag de nadruk in de beleidsvorming van pensioenfondsen sterk op de vormgeving van het pensioencontract en de inrichting van de lifecycle. Begrijpelijk: het nieuwe stelsel vraagt om duidelijke keuzes in risicotoedeling, transparantie en evenwichtigheid tussen deelnemers. Ook ALM-studies sloten hierop aan, met een sterke focus op contractkeuzes, projectierendementen en de optimale inrichting van lifecycles binnen het nieuwe kader. Daarmee is een solide fundament gelegd.
Maar juist in die focus is de onderliggende beleggingsportefeuille zelf relatief onderbelicht gebleven. De opgave voor de komende fase is dan ook helder: de aandacht verschuift van contract naar portefeuille. De lifecycle bepaalt vooral hoeveel risico wordt genomen. Minstens zo belangrijk is echter de vraag welke risico’s worden genomen en hoe robuust deze risico’s zijn onder verschillende economische omstandigheden. Juist daar ligt in de praktijk nog veel onbenut potentieel.
Beleggen in een veranderende wereld
De wereld waarin pensioenfondsen hun portefeuille samenstellen, is structureel veranderd. Geopolitieke verschuivingen en de opkomst van kunstmatige intelligentie vergroten de onzekerheid van aannames over inflatie, rente en rendementen. Hoe gaan we hiermee om? En hoe bouwen we een portefeuille die robuust is in een wereld waarin de toekomst niet kan gezien worden als één scenario met spreiding eromheen, maar eerder als een waaier van uiteenlopende uitkomsten?
Scherp op onderliggende risico’s
Dit alles vraagt om een andere benadering van portefeuilleconstructie. Een manier waarop het bestuur door een compleet besluitvormingskader bepaalt welke modellen aan het werk worden gezet, en dus niet andersom. Zo kunnen pensioenfondsen stapsgewijs bouwen aan een meer robuuste portefeuille. Dit begint bij een beter inzicht in welke risico’s er daadwerkelijk in de portefeuille zitten.
De eerste stap is dan ook het doorlichten van de portefeuille op de onderliggende risico’s. Verborgen risico’s moeten zichtbaar worden zodat hiermee in de portefeuilleconstructie rekening kan worden gehouden. Onder andere door de portefeuille te toetsen met behulp van meerdere coherente scenario’s. Op basis van die analyse kan de portefeuille gericht worden bijgesteld om naar de toekomst robuuster te worden.
Diversificatie op papier is niet altijd echte diversificatie
In dat licht wordt duidelijk hoe beperkt een traditionele blik op beleggingscategorieën kan zijn. Een portefeuille kan ogenschijnlijk goed gespreid zijn, terwijl onder de oppervlakte sprake is van concentratie in dezelfde economische drijfveren.
Concentratie in aandelenindices is toegenomen
Wereldwijde aandelen zijn daarvan een duidelijk voorbeeld: een groot deel van het rendement wordt gedreven door een beperkte groep Amerikaanse technologiebedrijven. Dit wordt duidelijk in de bovenstaande grafiek, die het gewicht van de 10 grootste posities in de MSCI World Index laat zien. Dit leidt tot de conclusie dat brede spreiding op papier niet automatisch spreiding in onderliggende risico’s betekent.
Ook in private markten ontstaat schijnspreiding. Allocaties naar vastgoed, infrastructuur en private equity kunnen overlappende blootstellingen bevatten. Een voorbeeld hiervan is blootstellingen richting digitalisering, energie-infrastructuur of datacenters. Daarnaast kunnen private markten onderliggende rendementsdrijvers delen met publieke beleggingen. Ook obligaties bieden niet langer vanzelfsprekend bescherming, aangezien de correlatie met aandelen sterk afhankelijk is van het regime waarin we ons bevinden.
Stappen naar een robuuste portefeuille
In een wereld die minder stabiel en voorspelbaar is geworden, volstaat het niet meer om te vertrouwen op historische gemiddelden, vaste correlaties of impliciete aannames over hoe economie en financiële markten zich ontwikkelen. Portefeuilleconstructie vraagt daarom om een explicieter gesprek over risico’s: welke risico’s nemen we bewust, welke risico’s ontstaan ongemerkt en hoe gedragen deze zich onder uiteenlopende economische regimes?
Een robuuste portefeuille begint met inzicht. Niet alleen in de verdeling over beleggingscategorieën, maar vooral in de onderliggende rendements- en risicodrijvers. Waar zit concentratie? Welke blootstellingen overlappen elkaar? En welke onderdelen van de portefeuille bieden daadwerkelijk bescherming als omstandigheden veranderen? Door deze vragen systematisch te beantwoorden, ontstaat een beter fundament voor bestuurlijke keuzes.
Daarmee wordt portefeuilleconstructie geen technische exercitie achteraf, maar een strategisch onderdeel van het pensioenresultaat. Juist nu de aandacht verschuift van contractinrichting naar implementatie en uitvoering, is dit hét moment om de beleggingsportefeuille opnieuw tegen het licht te houden.
Meer weten?
Heeft u vragen over dit blog of bent u benieuwd hoe wij u kunnen helpen? Neem gerust contact met ons op.
Sander Gerritsen
