Wat speelt er op de bestuurstafel van pensioenfondsen?

Wat speelt er op de bestuurstafel van pensioenfondsen?

15/12/2021

Wat speelt er op de bestuurstafel van pensioenfondsen? Drie vragen en antwoorden over Klimaat

1. Hoe erg is het nou eigenlijk echt met het klimaatprobleem? Merk ik daar iets van in mijn beleggingen?

Hoe erg het klimaatprobleem werkelijk is, hangt er vanaf wie je het vraagt. Lang liepen de meningen en overtuigingen van verschillende politici en wetenschappers uiteen. Denk bijvoorbeeld aan Trump, die erg sceptisch is over de klimaatproblematiek en er zelfs voor zorgde dat de VS het Parijsakkoord niet meer steunde. Maar zo langzamerhand zien we toch wel steeds meer consensus over de ernst en urgentie van de problematiek. En het is inmiddels duidelijk dat het hoe dan ook invloed gaat hebben op beleggingsportefeuille van pensioenfondsen.

Hoe zeer de persoonlijke meningen op dit vlak kunnen verschillen, iedere belegger krijgt met klimaatrisico’s te maken. Zo word je als belegger toch geconfronteerd met bijvoorbeeld dalende aandelenprijzen als gevolg van een mogelijke beprijzing van CO2-uitstoot die nog niet is ingecalculeerd. Daarnaast kunnen bepaalde beleggingen uit de gratie vallen en dalen in koers, omdat ze niet of niet voldoende bijdragen aan de klimaattransitie. Dit worden ook wel stranded assets genoemd..

Hoe sneller de aarde opwarmt, des te groter zullen ook allerlei fysieke risico’s zoals de gevolgen van droogte, overstromingen, natuurbranden et cetera, zijn op de bedrijven waar we in investeren. Ook nu al zien we deze gevolgen terug. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het wereldwijde chip-tekort als gevolg van droogte in Taiwan waar alle fabrikanten van elektronica last van hebben.

Kortom: hoe ernstig het is mag iedereen zelf beoordelen, maar het is een feit dat het invloed gaat hebben – en al heeft – op de beleggingsportefeuille.

2. Kunnen pensioenfondsen nog wel beleggen in fossiele brandstoffen, zoals olie?


De maatschappelijke druk op pensioenfondsen om de klimaatimpact van hun beleggingsportefeuille te reduceren is de laatste jaren enorm toegenomen. In de afgelopen maanden hebben verschillende pensioenfondsen aangegeven niet langer in fossiele brandstoffen te zullen beleggen.


Niet alleen die maatschappelijke druk heeft pensioenfondsen dit besluit doen nemen. Er is ook een financiële grond voor het uitsluiten van beleggingen in kolen, olie en gas – de fossiele brandstoffen. De International Energy Agency (IEA) heeft onlangs een rapport uitgebracht waarin zij aangeeft dat de energiedoelstellingen van het Parijs-akkoord alleen gehaald kunnen worden als onder andere:

  • In 2035 geen nieuwe passagiersvoertuigen op fossiele brandstoffen meer worden verkocht;
  • In 2030 alle verlichting die verkocht wordt, LED verlichting is;
  • Er geen nieuwe investeringen in de productie van fossiele brandstoffen plaatsvinden;


Deze ontwikkelingen zouden zo maar eens het einde van olie, gas en kolen kunnen betekenen, wat tot gevolg heeft dat bedrijven die erg afhankelijk zijn van de fossiele brandstoffen, hun waarde in rap tempo verliezen. Vanuit dat oogpunt is het een financieel risico om voor de lange termijn een belang te hebben in fossiele brandstoffen in de beleggingsportefeuille.

Maar waarom gaan dan niet alle pensioenfondsen direct op grote schaal uit fossiele brandstoffen? Wanneer een pensioenfonds ervoor kiest niet meer in een bedrijf te beleggen, zal iemand anders er alsnog in beleggen, aangezien de wereld simpelweg nog niet zonder fossiele brandstoffen kan.


Dat betekent dus dat de portefeuille van het pensioenfonds wellicht ‘groener’ is geworden, maar de werkelijke wereld nog niet. In ieder geval niet op korte termijn. Daarnaast geldt dat beleggers zoals pensioenfondsen wanneer zij in een bedrijf beleggen, ook met dit bedrijf in gesprek kunnen gaan over bijvoorbeeld de stappen die dat bedrijf moet zetten in de transitie naar een CO2-neutrale wereld. Dit is wat werkelijk invloed kan hebben op de klimaattransitie.

Wanneer het pensioenfonds besluit om uit een onderneming te stappen, dan is dat gesprek dus ook beëindigd. Veel pensioenfondsen kiezen er dus voor om niet direct uit alle fossiele brandstoffen te stappen, maar om alleen uit de meest vervuilende sectoren waar ook geen kans of ruimte is voor voldoende vergroening, te stappen. Voorbeelden hiervan zijn thermische kolen. olie en gaswinning in poolgebieden, teerzanden en schaliesteenlagen. Deze fossiele brandstoffen veroorzaken zowel door het productieproces als door hun samenstelling een relatief hoge CO2-uitstoot in relatie tot hoeveel energie ze opleveren.


Kortom: je kan er nog steeds voor kiezen om als fonds te beleggen in de fossiele industrie. Het is dan essentieel dat je hierbij je invloed aanwendt en dat je het gesprek aangaat met deze ondernemingen over de bijdrage aan de klimaattransitie.

3. Is het verstandig om ons als pensioenfonds te committeren aan een klimaatdoelstelling (Parijs-akkoord)?

Het Parijs-akkoord is een juridisch bindend internationaal verdrag met als doel de opwarming van de aarde te beperken tot ruim onder de 2℃ waarbij gestreefd wordt naar een maximale opwarming van 1,5℃ in 2050.

Er is in het Parijs-akkoord ook een expliciete rol geformuleerd voor financiële partijen, zoals pensioenfondsen. In het akkoord is opgenomen dat de ondertekenende landen zich verplichten om “financiële stromen in overeenstemming te brengen met een traject naar lage broeikasemissies en klimaatbestendige ontwikkeling”.


Als uitwerking van het Parijs-akkoord is in Nederland in 2019 een Klimaatakkoord bereikt onder regie van het kabinet. Het Klimaatakkoord is een pakket aan maatregelen, met een zo breed mogelijk maatschappelijk draagvlak, dat actieve steun heeft van zoveel mogelijk bijdragende partijen (bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden) en waarmee het politieke reductiedoel van 49% van de uitstoot van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990 wordt beoogd.

De financiële sector levert ook een actieve bijdrage aan de uitvoering van het Parijs-akkoord en het Klimaatakkoord. In 2019 hebben een aantal financiële partijen, waaronder ook een aantal pensioenfondsen, hun handtekening gezet onder het Klimaat Commitment, waarin zij afspraken maken over de rol van de financiële sector in het uitvoeren van de maatregelen uit het Klimaatakkoord. De pensioenfondsen die het klimaat Commitment hebben ondertekend, committeren zich dus in ieder geval aan de klimaatdoelstelling vanuit het Parijs-akkoord.


In feite hebben wij allemaal een verantwoordelijkheid om de opwarming van de aarde te beperken. Zo ook de overige pensioenfondsen die niet officieel het Klimaat Commitment hebben ondertekend. Voor deze pensioenfondsen geldt dat het afhangt van de overtuiging, ambitie, risicobereidheid en mogelijkheden van het fonds of het committeren aan een klimaatdoelstelling verstandig is en welke klimaatdoelstelling dit dan zou moeten zijn. Zo kan voor het ene fonds het definiëren van enkel een reductie in CO2-uitstoot een goede weg zijn.

Andere fondsen zien dit instrument van uitsluiten in combinatie met het in gesprek gaan met ondernemingen. Voor alle pensioenfondsen geldt uiteraard wel dat het op een veilige en beheerste manier beheren van de pensioengelden van deelnemers de eerste doelstelling is, waarbij zij er uiteraard wel naar kunnen streven dit op een maatschappelijk verantwoorde wijze te doen.

Kortom: Formuleer in een eerste stap zo concreet mogelijke uitgangspunten en doelstellingen. Daarna kan bekeken worden hoe deze doelstellingen bereikt worden en welke instrumenten hierbij passen. De verschillende instrumenten hebben een verschillende impact op de reële wereld.

Download hier het pdf van deze vragen

Door op “Accepteren” te klikken, stemt u in met het opslaan van cookies op uw apparaat om de navigatie op de site te verbeteren, het gebruik van de site te analyseren en te helpen bij onze marketingactiviteiten. Bekijk onze Privacy Policy en Cookie Beleid voor meer informatie.